Pacificatie Gent

Over Heins: 



Terwijl hij studeerde wordt zijn talent opgemerkt door het Parijse blad L'Illustration, dat op 7 oktober 1876 een van zijn eerste lithografieën publiceerde, voorstellende de stoet "De Pacificatie van Gent", die in september van dat jaar door de Gentse straten was getrokken (deze illustratie verscheen tevens als afzonderlijke litho bij de uitgeverij van zijn vader - zie inzetillustratie). Het was het begin van een lange samenwerking met dit tijdschrift. (Geert Van Damme)

 

De Gentse geuzenherdenking


Brein achter deze stoet was de kunstschilder Gustaaf Den Duyts (7), die tevens een aantal kostuums voor de deelnemers ontwierp. Tussen Armand en de zes jaar oudere Gustaaf groeit er een vriendschap voor het leven en samen delen ze een diepgaande interesse voor het verleden van Gent. Over Den Duyts en aangehaalde stoet schreef later Armand Heins (s.a..: 27-28): 

Heins - Den Dutts

Heins, Armand - - Kunstschilder Gustaaf den Duyts. 1850 -1897.

Kunstschilder Gustaaf den Duyts. 1850 -1897. Inleiding en biographische aanteekeningen door Oscar Roelandts.
Uitgever:	Gent, Ad. Herckenrath Uitgever, (1933). Or. wrapper, 101+3p. Small folio.
Bijzonderheden:	With a portrait of the artist, numerous illustrations and 3 original impressionist etchings, printed on japan-paper, tipped in on page 97, 99 and 101. Nice, a bit discoloured copy of a very rare monograph, printed in approximately 50 copies?

Bergmans en Heins

BERGMANS, P. en Armand HEINS A., (1913) Album du vieux Gand. Vues monumentales et pittoresques, accompagnées de notices historiques. Brussel/Parijs, 1913.

 

Album du Vieux Gand: Mooi en gezocht album met stadszichten van het oude Gent (1913), aquarellen van Armand Heins en foto’s van Paul Bergmans.

Paul Jean Etienne Charles Marie Bergmans (1868–1935) was a librarian in chief of the University of Ghent,^[1] and musical historian.^[2]

 

BERGMANS, Paul ( 1868 - 1935 ) - Armand HEINS ( 1856 - 1938 ) — Flandricarum Antiquitatum Investigatorum Deambulationes. Collectie archiefstukken uit het bezit van één van de leden/oprichters van de ad hoc vereniging '' Flandricarum Antiquitatum Investigatorum Deambulationes ''. De vereniging werd opgericht door Paul Bergmans en Armand Heins en ontstond waarschijnlijk n.a.v. een bezoek aan het kasteel van Laarne op 5 aug. 1896. Het archief bevat beeldverslagen van 29 bezoeken. Een verslag bestaat meestal uit een bruin kartonnen omslag ( oblong 30 x 38 cm). Twaalf omslagen zijn verlucht door Armand Heins met titel, datum en meestal een getekende versiering. De inhoud van een verslag bestaat hoofdzakelijk uit iconograpische documenten met betrekking tot de uitstap ; litho's en tekeningen van Heins, zéér vroege prentbriefkaarten, oudere zichten en plannen, correspondentie ( uitnodigingen, met deelnemerslijst in inkt - 5 à 10 personen), krantenknipsels die de uitstap beschrijven (door Albert Dutry, alias Le Flaneur), originele foto's van Edmond Sacré, L. de Smet, V. Willems (foto's van de ''investigatores''). Het geheel omvat ca. 45 foto's, 120 postkaarten (waarvan 54 van Sint-Amandsberg), ca. 120 litho's van Armand Heins, maar ook treintickets, brieven e.d.. De omslagen bevatten naast opgekleefde documenten ook vele los bijgevoegde items; ook is duidelijk dat documenten in een later stadium bijgevoegd of verwijderd werden. Verder worden er nog twee portefeuilles bijgevoegd die gelijke documenten bevatten die echter niet rechtstreeks betrekking hebben op één van 29 uitstappen. Uniek en interessant geheel dat veel waardevol iconografisch materiaal bevat . Het is een vroege illustratie van de opkomende interesse voor het archeologisch erfgoed. In de Universiteitsbibliotheek van Gent bevinden zich ook enkele portefeuilles met materiaal van de ''Flandricarum Antiquitatum Investigatorum Deambulationes.'' - Paul Bergmans was eens hoofdbibliothecaris van deze bibliotheek. De litho's zijn bovendien een prachtige getuigenis van het artistieke vakmanschap van Armand Heins.
price: €1200.00

Heins & JDB viswijven

De vader van Armand Heins (1856-1908) “kreeg kunstonderricht aan de Academie van Luik in zijn jeugdjaren en vanaf zijn achttiende specialiseerde hij zich in de lithografie aan de Gentse Academie waar hij zich ontpopte tot een talentrijke graveerder en lithograaf”.

De familie had een zaak in de Onderstraat (een ‘bureel’) naast het Ryhovesteen (zou ik eens willen bekijken wat er met dat huis gebeurd is). De zaak werd later een bekende kunstuitgeverij.

De drukkerij van familie Heins ging ten onder door verschillende omstandigheden: de dood van vader Heins (1908), de Eerste Wereldoorlog, de verouderde infrastructuur en het feit dat de lithografie concurentie had gekregen van de fotografie.

Vader Heins schreef zoon Armand in de Academie voor Schone Kunsten op elfjarige leeftijd, waar hij les volgde tot in 1879.

Heins heeft veel litho’s gemaakt (zie o.a. Hoekjes van Gent).

Het atelier in de Onderstaat “werd druk bezocht door bevriende kunstenaars als Albert Baertsoen, Fritz van Loo, Paul Bergmans, Jules Boulvin en George Minne” (Van Heuverzwijn). Maar we vinden er ook JDB terug. Hij leerde de techniek van de lithografie maar koos uiteindelijk voor het etsen. Heins was ook tekenaar, etser (vanaf 1882) en aquaralist.


JDB maakte “een van zijn zeldzame lithografieën (fig. I.3.2) onder de leiding en in het atelier van Armand Heins voor het tijdschrift Petite revue illustrée de l’art et de l’archéologie en Flandre” (Lucas Vanheuverzwijn, Artistieke representaties van de modernisering van Gent rond 1900).

Die litho is opgenomen in het boek van Vanheuverzwijn (hetzelfde beeld als de website van John):





3.2 La petite revue illustrée de l'art et de l'archéologie en Flandre, lithografie, Jules De Bruycker,15 september 1902. 


Frank/Eli vonden de litho terug in de Zwarte Doos.





a la Commission des Monuments de Gand  - Par J. De Bruycker
A Heins - Mars 1918 (zie hierboven litho 1902).




Omschrijving: AG L42/15 Visvrouwen, scène op de vismarkt. Opgedragen aan de Commissie van Monumenten: Armand Heins - Lithotekening in houtskool.


Op de website van John: SUPPLEMENT DE LA PETITE REVUE ILLUSTREE DE L'ART EN FLANDRE 15/09/1902 (D.099):







Een aquarel OUDE MARKT TE GENT (A.033)

Viswijf is een scheldwoord

"Dat Gentenaars vooral in hun verwijtseis de beest kunnen uithangen hoeft geen betoog. Een willekeurige greep uit volgende Gentse taalschat zal U overtuigen : virkespeinse, olifant, marteko , roste kiekendief , steinezel , viswijf, koe , hoerenbok, teve, soepkieken , pirdezage, gèsgiete, palink, koerskemel, stomme goeie , uil, pirdemuile , virken, tekenterter, giete, slangevel, mossel, serpent, teek, schaap, virkeskop , enz ... enz . . . (Eddy Levis, Van alle markten thuis - Ghendtsche Tydingen)

Viswijf. Een type dat in vele liedjes aan bod komt.

Walter De Buck - de vischmerkt Songtekst

'k Kwam lest op de vischmarkt gegaan,
Waar dat die beelden prijken,
'k Zag daar een viswijf slille staan,
Die gulzig stond te kijken
Ba, riep zij sacrenon
La faridondaine, la faridondon,
Voor zo ne man 't is maar petit biribi
A la façon de barbarie mon ami.

Tekst: Karel Waeri / Muziek: Trad. / Bewerking: Walter de Buck


Het liedje van Henri Van Daele (1877 – 1957) (Frank).

http://literairgent.be/lexicon/auteurs/van-daele-henri-(1877-1957)/

Het Gents viswijf

Refrein

Een ploate en ne kabliejèw
Es mijn leven
En ik liep nuuint sinds mijnen trèw
Uit mijn schreve
Ik lupe van tsmorgens mee mijn kèrre
Langs de stroate
En het klinkt zuu giestig uit mijne mond
Leve de ploate!

Op de vismorkt ben ik geboren
Buiten vis hè ‘k nuuint iets gekend
Ja zonder vis die luup ik verloren
Ja mee mijne vis leef ik content
Ik leze boek noch gazette
Politiek stoat veur mij in de hoek
Ze meugen veur mij de wereld verzetten
‘k Voag aan alles vierkant mijn broek
Oas de vis niet te diere en es
Al de rest es veur een gès


PS


"…. jaar later verliet hij de Onderstraat en vestigde zich definitief in de Brabantdam. Op zesenzeventigjarige leeftijd organiseerde hij persoonlijk zijn laatste grote retrospectieve tentoonstelling. Deze werd onder andere bezocht door zijn vriend Edmond Sacré. Hierna publiceerde hij niets meer doorhet ontbreken van eigen middelen en wegens het succes van het Vlaamse expressionisme, waar hij geen voeling mee had. Hij klasseerde zijn werken en bleef werken van andere kunstenaars verzamelen, waaronder ook etsen van Jules De Bruycker." (Van Heuverzwijn).


Verzameling van Heins bevatte honderden aquarellen, etsen, tekeningen, olieverven waaronder werk van JDB (en vele anderen).

René DE HERDT, Armand Heins. Etser, lithograaf en drukker, VIATvzw, Gent, 2009, p. 8963Ibidem, p. 10064Ibidem, p. 100.

PS

De verzameling kunstwerken van Heins werden verkocht in hotel "Britannia" 18, St. Baafsplein, Gent op 15 mei 1933. Zijn nalatenschap werd verstrooid...


PS

"Vrij gemakkelijk is de kaart van 1641 van Hondius te raadplegen, daar deze door de "Commission des Monuments de Gand" in 1904 heruitgegeven werd met een tekst van Van der Haeghen en een gravure van Heins." 
Heins werkte in opdracht van de Commission als lid van.
"Als commissielid van de Stedelijke Commissie van Monumenten en Stadsgezichten^[4] werkte Heins mee aan de publicatie van deze inventaris die bestond uit 570 fiches waarvan hij er 128 voor zijn rekening nam. In diezelfde geest werd in 1900 een Petite revue illustrée de l’art et de l’archeologie en Flandre uitgegeven, waarin Heins zijn bijzondere belangstelling voor "oude hoekjes" kon etaleren."

"In opdracht van deze Commision vervaardigde Armand Heins in 1910 een reproductie van de Vue panoramique de Gand, armoiries de familles et de corporations, imprimées et éditées par Pierre de Keysere en 1524, met een begeleidende tekst van Victor Vander Haeghen."

Heins

‘Het talent van Armand Heins ontplooide zich vooral in de lithografie. 'Voor Heins was de lithografie een vlug, origineel en weinig kostelijk procedé om de dingen die hem troffen door hun pittoresk karakter of hun archeologische waarde vast te leggen en te verspreiden.’(Van Heuverzwijn: 48). 

"Naast losse bladen maakte hij ook enkele albums. De financiering hiervan was geen probleem aangezien hij zijn eigen uitgever was. In 1894 brengt hij zijn eerste werk uit dat volledig gewijd is aan het oude Gent: A Gand. Château des comtes. Abbaye de St. Bavon. Beffroi Communal. Vieilles pierres, murs vénérables, rudes bastilles (fig. I.2.6). De tekst en illustraties werden volledig door Heins in lithografie uitgevoerd. Vier jaar later verschijnt het album Les vieux coins de Gand van de hand van Heins (fig. I.2.7). Het is een verzameling van 124 litho’s met de meest pittoreske hoekjes van zijn stad. In tegenstelling tot A Gand is er hier geen sprake van grote en bekende monumenten.

Vanheuverzwijn, Lucas. “Artistieke representaties van de modernisering van Gent rond 1900.” Diss. Master, Universiteit Gent, 2012. 

A Gand, vielles pierres, murs venérables, rudes bastilles.

Heins Armand

Armand Heins (1856-1938)

Blogspot Geert Van Damme.



De lijn Heins-Baertsoen-De Bruycker

Een andere Gentenaar die we bij de Société des Aquafortistes Belges aantreffen was de schilder Albert Baertsoen. Hij was tien jaar jonger dan Armand Heins en liet zich op een bepaald moment ontglippen in een brief aan Alfred Bastien (in: L.H., 1973: 1): Aan Armand Heins ben ik veel verschuldigd, aan hem en aan Delvin... Baertsoen zal twee jaar na Heins' etsdebuut debuteren binnen de Brusselse kunstvereniging L'Essor en zoals Heins ontwikkelt hij een voorliefde voor het Vlaamse en Zuid-Nederlandse landschap en een grote voorkeur voor Gentse stadsgezichten, waarbij hij vooral doffe en warme tonaliteiten gebruikt die van hem een kenmerkende Vlaamse impressionist maken. Van Bartsoens Au bord de la digue maakte Heins in 1892 een etsversie, waarbij Bergmans (1915: 101) noteert: Reproduction d'une esquisse d'Albert Baertsoen, appartenant à l'aquafortiste, et où celui-ci a essayé d'interpréter la couleur et les coups de pinceau de son modèle. In hetzelfde jaar zal Heins dan nog Baertsoens La Tamise à Londres onder handen nemen.




Omstreeks 1890 begon Baertsoen zich ook te interesseren voor de etstechiek en (Nagels, 1995: 7) zijn dramatisch belichte, meestal met bisterbruine inkt gedrukte stadsgezichten zijn eerder opgevat als een schilderij dan als een ets. Laat nu net Heins, dixit Bergmans, hetzelfde geprobeerd te hebben op basis van het werk van Baertsoen. Een aantal van Baertsoens etsen waren in 1904 te zien in het Gentse Museum voor Schone Kunsten. Eén van de bezoekers was de 34-jarige Jules De Bruycker, die zich tot dan toe vooral met aquarel had bezig gehouden (Mussche, s.a. 16): Plots wordt dit voor De Bruycker, één van die oogenblikken, beklemmend en verrukkelijk meteen, die beslissen over het leven, één van die zeldzame momenten die in den grond geheel ons leven maken. Hij staat daar vóór hem als de openbaring van zijn taak; als de inspiratie, waarover Nietzsche gejubileerd heeft, en die den mensch geen keuze laat. Hij zal etser worden [...] omdat hij van dit zelfde uur af niets anders meer kan. Zoals Armand Heins twintig (!) jaar voor hem kon ook De Bruycker zich niet wenden tot de Gentse Academie, er was nog steeds geen cursus grafiek, en De Bruycker wendde zich tot de schilder en etser Fritz Van Loo. Heins had het ooit moeten leren uit een handboek van de Parijse uitgever Roret.

Stadsvernieuwing


Voor Braun was het Zollikofer-De Vigneplan maar het begin geweest. De doorsteek van het Zuidkwartier naar het centrum mocht dan wel verwezenlijkt zijn, in de praktijk liep het verkeer opnieuw vast in de stegen van het aloude hart van Gent. Op 13 mei 1896 spreekt hij zich hierover voor het eerst uit in een plenaire zitting van de gemeenteraad (in Capiteyn, 1988: 13): Ik heb slechts één wens: evenveel presteren als mijn voorganger, in zijn spoor wens ik verder te treden. Met dit doel bestudeer ik momenteel een project voor het vrijmaken van de Sint-Baafskathedraal, het Belfort en de Sint-Niklaaskerk. Wanneer ik daarin slaag, hoop ik dat men later van mij zal kunnen zeggen dat ik bijgedragen heb tot de ontwikkeling van de Gentse kunstzin en tot het behoud der Gentse monumenten. Hij is in dit opzet geslaagd en schonk zodoende Gent haar visitekaartje: het uitzicht vanop de Sint-Michielsbrug (gebouwd in 1905) op de drie torens. De Gentenaars waren hierover niet te spreken, spottend noemde men de brug de dromedarisbrug en een kunstenaar als Jules De Bruycker negeerde deze brug halsstarrig in zijn etsen (te dateren omstreeks 1928!) die de Sint-Niklaaskerk voorstellen gezien vanaf de Sint-Michielshelling. Armand Heins daarentegen werkte met volle teugen mee aan het 'plan Braun'.